بەیانی فیدراسیۆن بە بۆنەی ڕۆژی جیهانی پەنابەران خەباتمان لەدژی ڕاسیزم، دیپۆرتکردنەوە و ژێرپێنانی مافی مانەوەی پەنابەران و بۆ بەرگری لە هەڵاتووانی جەنگ و نائارامی بەردەوامە!

8

٢٠ی حوزەیزان ڕۆژی جیهانی پەنابەرانە که‌ له‌لایه‌ن ڕێکخراوی نه‌ته‌وه ‌یه‌کگرتووه‌کانەوە لە ساڵی ١٩٥١ەوە به‌ فه‌رمی ناسێنراوه‌. ئەمساڵ لەکاتێکدا بەرەو ڕۆژی جیهانی پەنابەران دەچین کە کۆمەڵگای مرۆڤایەتی ڕووبەڕووی قۆناغێکی سەخت و پر مەترسی بۆتەوە. نائارامی دنیای داگرتووە. قەیرانی ئابووری و دارایی، فەزای جەنگ و میلیتاریزم و تیرۆریزم و ڕاسیزم و هەڵکشانی نەتەوەپەرستی و فەناتیزمی دینی و سەرکوت و ئیستیبداد و هەڵاواردن و کاولکاری و بێکاری و هەژاری و بێ خانەولانەیی..،‌ به‌شێکی زۆر له‌ دانیشتوانی وڵاتانی دنیای ناچار به‌ کۆچکردن و ئاواره‌بوون و دەربەدەری کردووه‌. دەوڵەت و هێزه‌ ئیمپریالیستیەکان لە کێشمەکیش و کێبەرکێیەکی گەورەدان لەپێناو سەرلەنوێ دابه‌شکردنه‌وه‌ی جیهان و به‌ده‌ستهێنانی ناوچه‌ی نفوز و سود و قازانجی خەیاڵی و کەڵەکەی زیاتری سەرمایە، بۆ ئه‌م مەبەستەش ئامادەن بەڵای گەورە بەسەر مرۆڤایەتیدا بهێنن و جیهان بخەنە بەردەم شەڕی ئەتۆمی و بایۆلۆجی و کوشتار و نابوتکردنی سیمای شارستانی ئەم سەردەمە.
دوای ٧١ ساڵ لە ڕاگەیاندنی پەیماننامەی مافه‌کانی په‌نابه‌ران، به‌ڵام هێشتا ده‌بینین دیارده‌ی په‌نابه‌ری بە شێوەیەکی بەرفراوان به‌رده‌وامه ‌و درێژه‌ی هه‌یه. بەپێی ئاماری ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNHCR) ژمارەی ئەو کەسانەی بەهۆی جەنگ و ململانێی ئاینی و سەرکوتی سیاسی و گرفتی ئابوورییەوە ناچارکراون ئاوارە بن و ببنە پەنابەر گەیشتە ١٠٠ سەد ملیۆن کەس، کە نزیك بە پەنجا ملیۆنیان ئاوارەی ناوخۆی وڵاتەکانیانن. بەدوای بەرپابوونی جەنگ لە ئۆکرانیا ژمارەی ئاوارە و پەنابەرانی ئۆکرانی لەماوەی کەمتر لە چوار مانگدا گەیشتۆتە چواردە ملیۆن کەس، کە لە دوای جەنگی دووەمی جیهانییەوە، ئەمە گەورەترین شەپۆلی ئاوارەیی و پەنابەرییە لە جیهاندا.
له‌ژێر سایه‌ی کێشمه‌کیش و پێشبڕکێی ئینسانکوژی ده‌وڵەته زلهێزه‌کانی دونیا و هاوپەیمانە ناوچه‌ییه‌کانیان لە ده‌سته‌ و تاقمی کۆنه‌په‌رستی قه‌ومی و ئاینی و تایفی، سەرباری جەنگ و کوشتاری خەڵکی مەدەنی و ئاوارە بوونی بەکۆمەڵ، ڕەگەزپەرستی و جیاکاری ڕووی لە هەڵکشانە. ئەمە لەپاڵ داشکانەوەی ئاسەوارەکانی جەنگ وە قەیرانی کۆرۆناش بەسەر شانی خەڵکدا، نرخی خۆراك و سوتەمەنی کارەبا و پێداویستییە ژیاریەکان و… بەشێوەیەکی سەرسوڕهێنەر براونەتە سەرەوە، تەنها لەپێناو باڵادەستی و کەڵەکەی سەرمایە و دزینی ڕەنجی کاری هەرزانی خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێش. ژیانی ملیۆنەها ئینسانیان خستۆتە نێو تونێلێکی تاریك لە جەنگ و میلیتاریزم و کوشتار و نائارامییەوە و بەو هۆیەشەوە دیارده‌ی هه‌ڵهاتن و ئاوارەیی، له‌ مه‌ودایه‌کی فراواندا به‌رهه‌مهێناوه. ملیۆنه‌ها ئینسان وه‌ك قوربانیانی ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌ ناچارکراون به ‌گرتنه‌به‌ری ڕێگای سه‌رکه‌شی دەریا و زەریا و سنوره‌ ته‌لبه‌ند کراوه‌کان و سەرماوسەختی جەنگەڵەکان، تاوه‌کو په‌نابه‌ر له‌ وڵاتێکی ئه‌وروپاییدا نیشتەجێ ببن و وه‌ك ئینسانی سه‌رده‌م مافەکانیان بۆ به‌ڕەوا بناسرێت. بەڵام بەداخەوە سەرباری ئەوەی دەکرێنە که‌ره‌سته‌ی داشکاندنه‌وه‌ی قەیرانەکان و کێشمه‌کێشی باڵه‌کانی نێو ده‌سه‌ڵات و په‌لاماره‌ ڕاسیستی و فاشیستیه‌کان، سیاسەتی نامرۆڤانە و بازرگانی بە ژیان و ئایندەیانەوە دەکرێت.
دەسەڵاتدارانی ڕۆژئاوا و وڵاتە ئەوروپیه‌کان له‌کاتێکدا خۆیان سەرچاوەی ئەو جەنگ و ماڵوێرانییانەن کە بەرۆکی بە کۆمەڵگای بەشەری گرتووە، کەچی ئامادەش نین باجی سیاسەتی چەوتی خۆیان بدەن. کەیسی پەنابەرانیان کردۆتە وەرەقەیەکی سیاسی لەنێو حکومەتەکان و ساتوسەودا و بازرگانی پێوە دەکرێت. لەوەش زیاتر سەباری توندکردنەوەی سنورەکان و ناچارکردنی پەنابەران بەهەڵبژرادنی ڕێگای مەرگ و پڕمەترسی، چاو لە ئاستی تراژیدیای لاشەی هەڵوەشاو و ساردەوە بووی په‌نابه‌ران لەنێو دەریاکان، لە ناوخۆی وڵاتەکانیشیاندا دەست دەبەن بۆ لێگرتنه‌وه‌ی پێداویستیه‌کانی ژیان و زیندانی کردن و ڕاگرتنی پەنابەران له ‌که‌مپە داخراوەکاندا، کە ئەوەش کاریگەریی خراپ لەسەر دۆخی دەروونی پەنەباران دروست دەکات و زۆر جار ئاکامەکەی بە خۆکوشتن کۆتایی دێت! مافی خوێندن و کارکردن و هاتوچۆ لە پەنابەران زەوت دەکەن. پەنابەرانیان وەکو سەرچاوەی هەڕەشە و مەترسی بۆسەر وڵاتەکانیان ناوزەد دەکەن و ئەوەشیان کردۆتە پاساوێك بۆ ئەوەی دەست بخەنە ناودەستی کۆنەپەرستترین دەسەڵات و حکومەتەوە کە پەنابەران لەدەستیان هەڵاتوون تا بەزۆر و بەپێچەوانەی خواستی خۆیان دیپۆرتی ئەو دۆزەخەیان بکەنەوە.
بەپێی ئاماری ڕێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتیش لەماوەی شەش مانگی ڕابردوودا ژمارەی ئەو پەنابەرانەی لە جیهاندا بۆ گەیشتن بە وڵاتانی ئەوروپی و وڵاتانی ئارام ژیانیان لەدەست داوە، نزیکەی دوو هەزار و ٣٥٨ پەنابەر بوون. بەبەراورد بە شەش مانگی یەکەمی ساڵی ڕابردوو کە ژمارەی قوربانییەکان یەك هەزار و ٤٦٨ پەنابەر بوون، بەڕێژەیەکی بەرچاو زیادی کردوە! لە شەش مانگی ڕابردوودا یەك هەزار و ٧٣٧ پەنابەر لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە دەستگیر کراون. هەروەها لەناو تورکیا و وڵاتانی ئەوروپادا تەنها لەساڵی ڕابردوودا ٣٢ پەنابەری کورد بە ڕووداوی جۆراوجۆر ژیانیان لەدەستداوە. جگە لە بێسەروشوێن بوون و نەدۆزینەوەی تەرمی دەیان پەنابەری تری کورد کە لەناو دەریادا ژیانیان لەدەستداوە.
فیدراسیۆنی سه‌راسه‌ری په‌نابه‌رانی عێراقی له‌ ڕۆژی جیهانی په‌نابه‌راندا لیستی ئه‌م داواکارییانه‌‌ به‌ڕووی ئیمزاکه‌رانی لائیحه‌ی مافه‌کانی په‌نابه‌ران به‌رز ده‌کاته‌وه‌:
١- پێویسته‌ ده‌ستبه‌جێ سیاسەتی دیپۆرتی پەنابەران ڕابگرن و کۆتایی بهێنرێت به‌ سیاسه‌تی ڕاگرتنی په‌نابه‌ران و ئاواره‌ی جه‌نگ له‌ که‌مپ‌ و هۆستێڵ و شوێنە نەشیاوەکاندا و دابڕینیان له‌ ژیانی شاری و گواستنەوەیان بۆناو کۆمه‌ڵگە و شوێنی شایسته‌ به‌ ئینسان.
٢- پێویسته‌ حکومەتەکانی ئەوروپا و بەریتانیا ئەو ناوچانەی پەنابەرانی پیادەپەڕنەوە بەپەلە ناچاربکرێن سنورەکانیان بەڕووی پەنابەراندا بکەنەوە و دیوارە دڕکاوییەکانی سنوریان هەڵگرن، تا پەنابەران ناچار نەکرێن ڕێگای سه‌ختی دەریاکان و دارستانە چڕەکان بگرنەبەر.
٣- پێویستە حکومەتەکانی ئەوروپا و حکومەتی بەریتانیا ناچار بکرێن ئەو ڕێکەوتننامانەی کە لەگەڵ تورکیا و یۆنان و ڕواندا بەدژی پەنابەران و بۆ دیپۆرتکردنەوەیان مۆریان کردووە، هەڵبوەشێننەوە.
٤- ده‌ستبه‌جێ په‌نابه‌ران له ‌گرتوخانه‌ ده‌ستبه‌سه‌‌ره‌ په‌نابه‌رییه‌کاندا ئازاد بکرێن.
٥- دابینکردنی ئیمکانات و پێداویستی گونجاو به‌ شێوه‌یه‌کی پلانداڕێژراو و به‌ مه‌به‌ستی هه‌رچی زووتر جێکه‌وتنی په‌نابه‌ر و کۆچبه‌ران له‌نێو ئه‌و کۆمه‌ڵگەیانه‌ی هانای بۆده‌به‌ن و به‌هره‌مه‌ند بوونیان له‌ هه‌موو پێداویستییه‌کی فه‌ردی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری به‌شێوه‌یه‌کی یه‌کسان.
٦- به‌ڕه‌سمیه‌ت ناسینی مافی په‌نابه‌ری بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ وه‌ك په‌نابه‌ری سیاسی به‌هۆی جه‌نگ وشەڕ و کێشمەکێشی قه‌ومی و مه‌زهه‌بی وه‌یان بەدەلیلی جنسی له‌شوێنی ژیانی خۆیان هه‌ڵکه‌نراون و هاوکاری کردنیان بۆ ده‌ستپێکردنه‌وه‌ی ژیانی ئاساییان.
فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی بە ڕۆڵی خۆی لەپێناو جێبەجێکردنی ئەو داواکارییانە و بەرگرتن بە سیاسەتی دژی پەنابەری وڵاتانی ئەوروپا و بەریتانیا، لە دژی دیپۆرتکردنەوە، مافی مانەوە و هەڵهاتن، لە دژی ڕاسیزم و جیاکاری کۆیلەکردنی ئینسانەکان لەسەر بنەمای ڕەگەز و مافی هاوڵاتی یەکسان بێدرێخ تێدەکۆشێت. لەم ڕێگایەشەوە داوا لە تەواوی ڕێکخراوەکانی داکۆکیکار لە مافەکانی پەنابەران و یەکێتی کرێکاری و ئەحزاب و لایەنانەی خۆیان بە بەرگریکار لە مافەکانی پەنابەران دەزانن، پشتیوانی لەو داواکارییانە بکەن و پەنابەران بەتەنها جێ نەهێڵن.

نا بۆسیاسەتی دیپۆرت، مافی پەنابەری مافی ئینسانە

فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی
١٩/٦/٢٠٢٢