لەناوەندی هەواڵگری فیدراسیۆنەوە:
لەڕۆژی جیهانی پەنابەراندا
فیدراسیۆن ئاماری شەش مانگی ڕابردووی پەنابەران بڵاو دەکاتەوە
بەپێی ئاماری فەرمی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران UNHCR کۆی گشتی ئەو کەسانەی بەهۆی نائارامیوپشیوی سیاسی و جەنگ و کیشەی ئاینیەوە بەناچاری ئاوارەو پەنابەربوون 110 سەدو دە ملیۆن کەسی تێپەڕاند .واتا لە هەر 74 کەس لە جیهاندا زیاتر لەیەك کەس بەزۆرە ملێ ئاوارەو پەنابەر بوون.
62،500،000 شەست و دوو ملیۆن و پێنچ سەد هەزار پەنابەر ئاوارەی ناوخۆی ووڵات بوون ،هەروەها لە 70% پەنابەران ڕوویان لە ووڵاتانی دراوسێی ووڵاتانی خۆیان کردووە .
شایەنی باسە بەپێی ئاماری UNHCR ژمارەی پەنابەران سەر بەهەمان ڕێکخراو کە داوای مافی پەنابەرێتیان کردبوو تا کۆتایی ساڵی 2021 بریتی بووە لە 27،100،000 بیست و حەوت ملیۆن و سەد هەزار پەنابەر بەڵام لە کۆتایی ساڵی 2022دا ژمارەکە بەرزبویەوە بۆ 35،300،000 سی و پێنچ ملیۆن و سێ سەد هەزار پەنابەر
هەروەها لە کۆی زیاتر لە 35 سی و پێنچ ملیۆن پەنابەر سەر بەرێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان ژمارەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق تەنها لە پێنچ ووڵاتدا وەك تورکیا ، ئوردن ، میسر ، لوبنان سوریا ، بەپێی ئاماری هەمان ڕێکخراو لەساڵی پاردا بریتیە لە زیاتر 276،000 دووسەدوو حەفتاوشەش هەزار پەنابەر ئە ژمارەیەش ڕۆژانە زیاد دەکات وە زیاتر لە نیوەی ئەو ژمارەیە بەس لەتورکیان کە بەپێی ئاماری فەرمی سەرۆکایەتی کۆچ و کۆچبەرانی تورکیا ژمارەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق کە داوای مافی پەنابەرێتی نێودەوڵەتیان کردووە زیاتر لە 147،000 سەدوو چل و حەوت هەزار پەنابەرە ژمارەکە ڕۆژ بەڕۆژیش زیاد دەکات.
هاوکات لە کۆی گشتی ئەو کەسانەی ئاوارەو پەنابەربوون کە ژمارەیان نزیکی 110ملیۆن کەسە 43،300،000 چل و سێ ملیۆن و سێ سەد هەزاریان منداڵانی خوار تەمەن هەژدەساڵن واتا لە 40% کۆی گشتی پەنابەران پێک دەهێنن ،هەروەها کۆی گشتی ئەو منداڵانەی لەنێوان ساڵی 2018 و 2022دا لەژیانی پەنابەرێتیدا لەدایک بوون بریتیە لە 385،000 سێ سەدوو هەشتاو پێنچ هەزار،هەروەها لە کۆی 35،300،000 پەنابەر سەر بەڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان UNHCR بۆکاروباری پەنابەران 17،900،000 حەڤدە ملیۆن و نۆسەد هەزاریان پێک دێن لەسێ ووڵات کە لە 52% پەنابەران پێك دەهێنن بەم شێوەیە،
یەکەم:سوریا 6،500،000 شەش ملیۆن و پێنچ سەد هەزار پەنابەر.
دووەم: ئۆکرانیا 5،700،000 پێنچ ملیۆن و حەوت سەد هەزار پەنابەر.
سێیەم: ئەفغانستان 5،700،000 پێنچ ملیۆن و حەوت سەد هەزار پەنابەر.
ئاماری ئەو کەسانەی لەسەراسەری جیهان بێبەش کراون لە ڕەگەزنامە:
بریتیە لە 4.400،000 چوار ملیۆن و چوارسەد هەزار کەس کە دابەش بوون بەسەر 95 ووڵاتدا بەڵام ئاماری ڕاستەقینە زۆر لەوە زیاترە .
ئاماری ئەو پەنابەرو ئاوارانەی لەساڵی2022دا گەڕاونەتەوە ووڵات و شارو ناوچەکانی خۆیان:
بریتیە لە 339،300 سێ سەدوو سی و نۆ هەزارو سێ سەد پەنابەر .
ئاماری ئەو پەنابەرانەی ڕەوانەی ووڵاتانی سێیەم کراون :
لەسەرەتایی ساڵی 2022 تاوەکو کۆتایی ساڵی 2022 لەڕێگای ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان UNHCR بۆ کاروباری پەنابەران و سەرجەم ڕێگاکانی تر وەك سپۆنسەری بریتیە لە 114،300 سەدوو چواردە هەزارو سێ سەد پەنابەر ،بەپێی ئاماری فەرمی ڕێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتیش iom
ژمارەی ئەو پەنابەرانەی گەیشتوونەتە ووڵاتانی ئەوروپا لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 12/6/2023 بریتیە لە 77،548 حەفتاو حەوت هەزارو پێنچ سەدوو چل و هەشت پەنابەر ، 70،587 حەفتا هەزارو پێنچ سەدوو هەشتاو حەوت پەنابەریان لەڕێگای دەریاوە گەیشتونەتە ئەوروپا وە 6،961 شەش هەزارو نۆسەدوو شەست و یەک پەنابەریشیان لەڕێگای ووشکانیەوە گەیشتونەتە ئەوروپا.
ئاماری قوربانیەکان:
ئاماری ئەو پەنابەرانەی لەو ڕێگای پەنابەریدا ژیانیان لەدەستداوەو بێ سەرو شوێن بوون بۆ گەیشتن بە ووڵاتانی ئەوروپا لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 12/6/2023 بریتیە لە 1،257 هەزارو دووسەدوو پەنجاو حەوت پەنابەر بەڵام ژمارەکە لەوە زیاترە چونکە لەدوای ئەو ڕێکەوتەوە سەدان پەنابەر ژیانیان لەدەستدا لە دەریایی سپی ناوەڕاست بەهۆی ژێرکەوتنی بەلەمەکەیانەوە جگە لەو پەنابەرانەشی تۆمار نەکراون ، ئەو پەنابەرانەی ژیانیان لەدەست داوە بەم شێوەیە:
دەریایی سپی ناوەڕاست 1039 هەزارو سی نۆ پەنابەر.
ڕۆژئاوای ئەفریقیای ئەتڵەسی 89 هەشتاو نۆ پەنابەر.
ڕۆژئاوای دەریایی سپی ناوەڕاست 80 هەشتا پەنابەر.
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست 49 چل و نۆ پەنابەر.
ئاماری گەیشتن بە ئەوروپا:
لەساڵی 2014 وە تاوەکو ناوەندی ساڵی 2023 ژمارەی ئەوپەنابەرانەی بۆ گەیشتن بە ووڵاتانی ئەوروپا ژیانیان لەدەستداوەو بێ سەروشوێن بوو لە 49،275 چل و نۆ هەزارو دووسەدوو حەفتاو پێنچ پەنابەر بەرزبویەوە بۆ زیاتر لە 56،000 پەنجاو شەش هەزار پەنابەر .
ئاماری وەزارەتی ناوخۆی بەڕیتانیا:
ژمارەی ئەو پەنابەرانەی لەڕێگای دەریاوە بە بەلەمی بچووك گەیشتونەتە بەڕیتانیا لەڕێکەوتی مانگی 6ی 2022 تاوەکو ڗێکەوتی مانگی 3 2023 بریتیە لە 45،000 پەنابەر کە ژمارەکە کەمیکردووە لەئاست ساڵی پار لەهەمان کاتدا کە بریتی بوو لە 55،146 پەنجاو پێنچ هەزارو سەدوو چل و شەش پەنابەر ، هەروەها لەڕێکەوتی مانگی 1ی 2023 تاوەکو مانگی 3ی 2023 ژمارەی ئەو پەنابەرانەی لەدەریاوە بەبەلەمی بچووك گەیشتونەتە بەڕیتانیە بریتیە لە 3،793 سێ هەزارو حەوت سەدوو نەوەت و سێ پەنابەر .
ووڵاتی ئەڵمانیا:
هەروەها ئەو پەنابەرانەی لەماوەی شەش مانگی ڕابردوودا گەیشتونەتە ئەڵمانیا بریتیە لە 54،333 پەنجاو چوار هەزارو سێ سەدوو سی و سێ پەنابەر کە ژمارەکە لەئاست ساڵی پار لەهەمانکاتدا کەمی کردووە کە بریتی بوو لە 65،707 شەست و پێنچ هەزارو حەوت سەدوو حەوت پەنابەر .
لەو ئامارە ژمارەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق کە ساڵی پار گەیشتبوونە ووڵاتی ئەڵمانیاو داوای مافی پەنابەریان کردبوو بریتیە لە 15،175 پانزە هەزارو سەدوو حەفتاوپێنچ پەنابەر وە لە پلەی چوارەمدابوون .
ووڵاتی یونان:
سەبارەت بە ئاماری ئەو پەنابەرانەی لەماوەی شەش مانگی ڕابردوودا لە یۆنان داوای مافی پەنابەرێتیان کردووە بریتیە لە 10،111 دەهەزارو سەدوو یانزە پەنابەر کە پەنابەرانی ئەفغانی بەڕێژەی 11.9% لەپلەی یەکەمدان وە پەنابەرانی فەڵەستینی بەڕێژەی 9،5% لە پلەی دووەمدان وە پەنابەرانی سوری بەڕێژەی 7،8% لەپلەی سێیەم دان وە ئەم ژمارەیە زۆر زیاتر لە نیوە کەمی کردووە لەئاست ساڵی پاردا لەهەمان کاتدا کە بریتی بوو لە 35،729 سی وپێنچ هەزارو حەوت سەدوو بیست و نۆ پەنابەر هۆکارەکەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە یۆنان جگە لەتوندوتۆڵکردنی سنورەکانی زۆر نامرۆڤانەو دوور لە بنەماکانی مافی مرۆڤ و ماڤەکانی پەنابەران مامەڵە لەگەڵ پەنابەرەکاندا دەکات و دوور لە ڕاگەیاندن و ڕێکخراوەکان پەنابەران لەساتی گەیشتنیان دیپۆرتیان دەکاتەوە ،
سەبارەت بە پەنابەرانی ئۆکرانی لەدوای هێرشەکانی ڕووسیا بۆ سەرئۆکرانیا زیاتر لە 14 ملیۆن ئۆکرانی ئاوارەو پەنابەربوون وە زیاتر لە 8 ملیۆن ئۆکرانی لەسەراسەری ووڵاتانی ئەوروپا مافی مانەوەی کاتیان پێدراوە و تۆمارکراون .
ئامارەکانی تورکیا:
بەپێی ئاماری فەرمی سەرۆکایەتی کۆچ و کۆچبەرانی تورکیاش ، لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 8/6/2023 ژمارەی ئەو پەنابەرانەی لەسنورە ووشکانی و ئاویەکانی تورکیا دەستگیرکراون بریتیە لە 63،458 شەست و سؽ هەزارو چوارسەدوو پەنجاو هەشت پەنابەر ،.
ڕێژەکە زۆر کەمی کردووە لە ئاست ساڵی پاردا لەهەمان کاتدا کە بریتی بوو لە 100،974 سەد هەزارو نۆسەدوو حەفتاو چوار پەنابەر هۆکارەکەش ئەوەیە کە تورکیا سنورەکانی تەواو کۆنترؤڵکردووەو پێدانی ڤیزای بۆ هاووڵاتیانی چەند ووڵاتێک قورس و ئاستەم کردووە بەتایبەتی بۆ هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان و عێراق .
بەڵام ژمارەی دەستگیرکراوانی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق زۆر زیادی کردووە لەئاست ساڵی پاردا لەهەمان کاتدا سەرەڕای بەربەستە قورسەکانی گەیشتنیان بە تورکیا لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 8/6/2023 بریتیە لە 2،310 دوو هەزارو سێ سەدوو دە پەنابەر بەڵام ساڵی پار لەهەمان کاتدا بریتی بوو لە 1،737 یەک هەزارو حەوت سەدوو سی و حەوت پەنابەر ، وە پەنابەرانی ئەفغانی لە پلەی یەکەمی دەستگیرکراوەکاندا بە 19،886 نۆزدە هەزارو هەشت سەدوو هەشتاو شەش پەنابەlر.
دەستگیرکردنی ئەوانەی بازرگانی بەژیانی پەنابەرانەوە دەکەن:
لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 9/6/2023 3،178 سێ هەزارو سەدوو حەفتاو هەشت قاچاخچی بەتۆمەتی قاچاخچێتی و بازرگانیکردن بەژیانی پەنابەرانەوە دەستگیرکراون .
ئاماری قوربانیەکان:
سەبارەت بەو پەنابەرانەی لەسنورەکانی تورکیا ژیانیان لەدەستداوە لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 17/6/2023 بریتیە لە 117 سەدوو حەڤدە پەنابەر ئەم ژمارەیە لە ئاست ساڵی پار لە هەمانکاتدا نزیکی نیواو نیو کەمی کردووە کە بریتی بوو لە 200 دووسەد پەنابەر ژیانیان لەدەست دابوو.
سەبارەت بە ژیان لەدەستدانی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان نزیکی دە پەنابەر ژیانیان لەدەستداوەو
لە رۆژی جیهانی پەنابەراندا:
دژ بەسیاسەتی جیاکاری و پشتگۆێخستنی کەیسی پەنابەرانی عێراقی لەلایەن ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران دەنگی ناڕەزایەتی هەڵدەبڕین!
ئەمساڵ لە ڕۆژی ٢٠ی حوزیرانی ٢٠٢٣ رۆژی جیهانی پەنابەران کە لەلایەن ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران دیاریکراوە، بەم بۆنەیەوە فیدراسیۆن، بهرهی ئازادیخواز و مهدهنیهتی کۆمهڵگە و دونیای شارستانیهت و مرۆڤدۆست و هێزی ملیۆنی چهپ و کرێکارو تەواوی ڕێکخراوەکانی بەرگریکار لە مافەکانی پەنابەران و ڕێکخراوە مرۆڤ دۆست و پێشکەوتنخوازەکان بانگەوازدەکات بەرامبەر بەسیاسەتی جیاکاری و راگرتتنی کەیسی هەزاران پەنابەر لەلایەن ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران لە وڵاتانی تورکیا، لوبنان، ئەردەن، میسرو سوریا کە لەدۆخێکی تا ئەوپەڕی نامرۆڤانە ژیان بەسەر دەبەن، بێنە دەنگ و ئەوان بەرپرسیار بکەن لەو هەلومەرجە سەختەی پەنابەران و ناچارکردنی پەنابەران بە هەڵبژاردنی ڕێگەی پڕ مەترسی خولقاندنی تراژیدیایی ناخهەژین کە ڕووبەڕووی پەنابەران دەبێتەوە.
بەپێی ئاماری ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران، ژمارەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان وعێراق کە ساڵی پار ئاشکرایکرد ئەوانەی کە خۆیان ناونوسکردوەو داوای مافی پەنابەرێتی نێودەوڵەتیان کردوە لە هەریەك لە وڵاتانی تورکیا، لوبنان، میسر، ئوردن و سوریا بریتیە لە٢٧٦،٠٠٠ دووسەدوو حەفتاو شەش هەزار پەنابەر کە ئەم ژمارەیە ڕۆژانە ڕوو لەزیادبوونە، هەروەها ئاماژەی بەوەشدا کە لەو ژمارەیە ٣٨،٠٠٠ سی و هەشت هەزار پەنابەریان پێویستیان بە ڕەوانەکردنە بۆ وڵاتانی سێیەم هەروەها بەپێی ئاماری فەرمی سەرۆکایەتی کۆچ و کۆچبەرانی تورکیاش لە کۆی ٣٣٠،٠٠٠ سێ سەدوو سی هەزار پەنابەر کە داوای مافی پەنابەرێتی نێودەوڵەتیان کردووە لەڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان UNHCR بۆ کاروباری پەنابەران لەتورکیا زیاتر لە ١٤٧،٠٠٠ سەدوو چڵ و حەوت هەزار پەنابەریان، پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراقن، بەڵام بەداخەوە ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران زیاتر لە پێنچ ساڵە کەیسی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراقی بەرێژەی لە ٩٩% پشتگوێ خستووەو کار لەسەر کەیسەکانیان ناکەن وە پڕۆسەی ڕەوانەکردنیانی بۆ وڵاتانی سێیەم ڕاگرتووە. لە تورکیا کە زۆرترین ڕێژەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراقی لێیە کە کەمترینیان زیاتر لە پێنچ ساڵە لەچاوەڕوانیدان. لە ساڵی ٢٠٢٢ دا لە کۆی زیاتر لە ١٤٧،٠٠٠ سەدوو چڵ و حەوت هەزار پەنابەر تەنها ٥١١ پێنچ سەدو یانزە پەنابەر ڕەوانەی وڵاتانی سێیەم کراون ئەم ساڵیش لەڕێکەوتی ١/١/٢٠٢٣ تاوەکو ڕێکەوتی ٦/٦/٢٠٢٣ تەنها ٣٠ سی پەنابەری هەرێمی کوردستان و عێراق ڕەوانەی وڵاتانی سێیەم کراون.
ئەم ئامارەی سەرەوە ئاماژەیەکی تەواوە بە سیاسەتی جیاکاری و نادادپەروەری و پشتگوێ خستنی کەیسی پەنابەرانی عێراقی کە ڕێکخراوی ناوبراوە پەیڕەوی لێدەکات و بۆتە هۆکارێك کە بەوهۆیەوە سەدان خێزان بەهۆی چاوەڕوانی زۆرو سەختی ژیان و گوزەرانیان لێك هەڵوەشاونەتەوە. بە هەزارەها پەنابەریش لەترسی دیپۆرت کردنەوەیان و لەتاو ڕزگاربوون لەو چاوەڕوانی و ژیانی کولەمەرگیە بەناچاری ڕێگای دەریاو پرمەترسی هەڵدەبژێرن بۆ گەیشتن بە ژیانێکی ئارام، بەوهۆیەشەوە دەیان و سەدان خێزان رووبەرووی مەرگ و لەناوچوون بوونەتەوە، دەیان پەنابەر کە تیاندا ژن و منداڵ و پەکەوتە بوون بێ سەروشۆین بوون. بەرپرسیارێتی راستەخۆی ئەم هەلومەرجە سەختەی پەنابەران بەر لەهەر لایەنێك لە ئەستۆی ڕێکخراوی ناوبراو و سات سەودای وڵاتانی ئەوروپایە بەژیانی و داهاتووی پەنابەرانەوە.
ئەمساڵ کە ٧٢ ساڵ بەسەر پەیماننامەی جنیڤی ١٩٥١ تێدەپەڕێت، بەپێی ئاماری ڕێکخراوی نەتەوەیەكگرتوەکان زیاتر ١١٠ ملیۆن ئینسان ئاوارەی ناوخۆو دەرەوە ببون لە جیهاندا، بەشێکی زۆری ئەو وڵاتانەی ئیمزایان لەو رێکەوتننامەیە داوە، نهك ههر پاشهکشەیان کردوه، بگره چەندین یاسای کۆنەپەرستانە و دژی پهنابهریان هێناوهته پێشەوە، لەوانە زیندانیکردن و دیپۆرت، لێسەندنەوەی مافی کارو بیمە کۆمەڵایەتی و تەندروستیەکان، دوورخستنەوەیان لە سەنتەری شارەکان و راگرتنیان لەدورگە دوره دەستەکان و کهمپ و گرتووخانه دهستبهسهرهکان و جێگیرکردنیان لە شوێنە سەربازی و کەشتی و تهنانهت وەك تاوانبار مامهڵه بکرێن، پەرەدان به مەیلی ڕەگەزپەرستی و ههڵاواردن …
ههموو ئهمانه کراونهته بهرنامهی ئهم حکومهتانهوهو له پێش بهها ئینسانیهکان و رێزگرتن له مافهکانی ئینسانهوه دانراوه. ئەوەی ڕوون و ئاشکراشە ئەو ئینسانانە قوربانی شەڕو میلیتاریزم و کێشمەکێشی نێوان چەند جەمسەری دڕندەی ئیمپریالیستین، کە لەسەر دابەشکردنەوەی بازاڕی سەرمایەی جیهانی لەنێوان خۆیاندا و بردنی بەشی زیاتر بۆ خۆیان، کۆمەڵگای مرۆڤایەتیان لەنێوترس و دڵەڕاوکێ و نائەمنی و گیژاوێکدا راگرتوە، جەنگ و هەژاری و گرانی و بڕینی خزمەتگوزرایەکان و هەڵئاوسانیان داسەپاندوەو سەدان هەزار کەس بوونەتە قوربانی و چارەنوسیان نادیارەوو دەیان ملیۆن کەسیش ئاوارەو بێخانەولانە بوون و بەشوێن سەرپەنایەکی ئارامدا دەگەڕێن.
ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکانیش بەکردەوە بۆتە ئامرازێك بەدەستی هێزە ئیمپریالیستەکانەوە و لە جیاتی هەڵسان بەکاری پێناسەکراوی خۆی، ئەرکی دابەشکردنی خێمە بۆ ئاوارەکان و سیاسەتی کەمپسازی و ئایزولەکردنی پەنابەران و راگرتنیان بۆ ساڵانێکی زۆر لەکەمپەکان لە خراپترین هەلومەرجی ژیاندا، پێسپێراوە.
ئەم هەڵسوکەوتەی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران لە کاتێکدایە کە خۆیان ئەو راستیە باش دەزانن کە پەنابەرانی کوردو عێراقی لەژیر سایەی حکومهتی گەندەڵی عێراق و حکومهتی ههرێمی کوردستان و چینه دهسهڵاتدارهکهیدا، که لایهنێکی ههموو ئهو دهردهسهری و نههامهتییانهن کهڕووی لهژیانی پهنابهران کردووهو سهرچاوهیهکن بۆ داسهپاندنی ههڵومهرجی ئهوپهڕی نایەکسانی و بێکاری و گەندەڵی لە رادەبەدەرو سهرکوتی ئازادی و ههژارو دهیان دهردومهینهتیی ترن کەخەڵکی ژێر دەسەڵاتی خۆیان ناچار بە ژیانی پەنابەریکردوە، بەڵام نەك هەر گوێی خۆیان لی دەخەوێنن، بەڵکو لەچوارچێوەی ئەجندەی وڵاتانی رۆژئاواو غەربدا هەڵسوکەوت دەکەن.
هەربۆیە ئێمە لە رۆژی جیهانی پەنابەراندا دەنگی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران بەرز دەکەینەوەو داوا دەکەین:
1-پێویسته کۆتایبهێنریت به سیاسەتی ڕاگرتنی پهنابهران و ئاوارهی جهنگ بۆساڵانێکی زۆر بەدیار چاوپێکەوتن و وەڵامدانەوەو گۆێزانەوە بۆ وڵاتی سێیەم.
٢- پێویسته حکومەتەکانی ئەوروپا و وڵاتانی ئیمزاکەرانی بڕیارنامەی جنێڤ ناچار بکرێن بە وەرگرتنی پەنابەران بەیەکسان دابینکردنی ژیانێکی شایستە بۆیان.
٣- پێویستە حکومەتەکانی ئەوروپا ناچاربکرێن ئەو ڕێکەوتننامانەی کە لەگەڵ تورکیا و یۆناندا بەدژی پەنابەران و بۆ رێگەگرتن و دیپۆرتکردنەوەیان مۆریانکردووە، هەڵبوەشێننەوە.
٤-. پێویستە ڕێکخراوی نهتهوه یهکگرتووکان بۆ کاروباری پهنابهران لهو وڵاتانهی پەنابەرانی عێراقی ناونوسکراوە، بەرپرسیارێتی دابینکردنی وەرگێڕ، ئیمکانات و پێداویستی گونجاو به شێوهیهکی پلاندارێژراو بهمهبهستی ههرچی زووتر جێکهوتنی لهنێو ئهو کۆمهڵگایانهی هانای بۆ دهبهن و بههرهمهند بوونیان له ههموو پێداویستیهکی فهردی و کۆمهڵایهتی و ئابووری بهشێوهیهکی یهکسان تا کاتێك دەگۆێزرێنەوە.
٥- پێویستە ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران دەست بکاتەوە بە وەرگرتن و ناونوسکردنی ئەو پەنابەرە تازانەی بەهۆی درێژەی ململانێی سیاسی و نائارامی ئەمنی و مەزهەبیەوە ناچاردەکرێن ئاوارەو دەربەدەربن بەتایبەتی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق لەو وڵاتانەی کە دەرگای بەسەر پەنابەراندا داخستووە بەتایبەتی لە هەریەك لە وڵاتانی میسر و ئوردن و لوبنان .
٦- دەبێت ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران ڕێگری لە دیپۆرتکردنەوەی زۆرە ملێی ئەو پەنابەرانە بکات کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیەکانی تورکیا کەیسەکانیان پەسەند ناکرێت وە دەبێت ئیقامەی ئینسانیان پێبدرێت چونکە بەدیپۆرت کردنەوەیان ژیانیان دەکەوێتە مەترسیەوە.
پەیڕەویکردن و ڕێزگرتن و پابەند بوون بە بڕیارەکانی جنیڤی ١٩٥١ له ریزی پێشەوەی خواستەکانی ئێمەیە لەرۆژی جیهانی پەنابەراندا.
فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی
ڕۆژی ٢٠ ئایار هێزێکی گەورە لە سوپا و پۆلیسی عیراقی هێڕش دەکەنە سەر کەمپی ڕوستەم جودی پەنابەری بە ئامانجی دروستکردنی تاوەرو دیوار و تەلبەندکردنی کەمپەکە، بەڵام بەهۆی ڕەتکردنەوەی لەلایەن پەنابەرانی کەمپەکە بۆ شکاندی گەمارویان، خۆپیشاندان ئەنجامدەدەن لەئاکامدا گرژی و ئاڵۆزی لەنێوان پەنابەرانی دانیشتووی کەمپەکەو سوپاو پۆلیسی عێراقی دروست دەبێت و ژمارەیەك لە پەنابەرانی کەمپەکە بەسەختی بریندار دەکرێن.
ئەم هەنگاوەی هێزە ئەمنیەکانی عێراق دژ بە خەڵکێکی سڤیل وپەنابەرانێك کە لەدەست زوڵم وسەرکوت وبی مافی حکومەتی فاشیستی تورکیا هەڵهاتوون، وە ماوەی ٣٠ ساڵە ژیان وگوزەرانێکی کولەمەرگی لەم کەمپەدا بەسەر دەبەن، دژ بەهەموو پێوانە نیودەوڵەتیەکانە لەبارەی مافەکانی پەنابەرانەوە و ڕێزنەگرتنە لەمافی ژیان وپارێزی جەستەیی ئەو ئینسانانە لەهەردەستدرێژیەك. ئەمە سەرباری ئەوەی کە یەکەمین جار نییە پەنابەرانی دانیشتووی ئەم کەمپە رووبەرووی هێرش و پەلامار دەبنەوە. لەماوەی ڕابردوودا چەندین جار فرۆکە جەنگیەکانی تورکیا بوردومانی ئەم کەمپەیان کردوە و ژیانی دەیان ئینسانیان لەم کەمپەدا لەخۆین هەڵکێشاوە، ئەمە جگە لە هێرشی داعش لە ناوەوە بۆ سەرکەمپەکە وە تەنانەت ڕێگەگری هێزەکانی ئاسایشی حکومەتی هەریم لەوەی پەنابەرانی ئەم کەمپە هاتوو چووی هەولێر بکەن، لە کاتێکدا بەشێکی زۆری بژیوی ژیان وگوزەران و دابینکردنی پێداویستەکانیان لەشاری هەولێر دەستەبەر دەکرێت. ئەم کردەوە نامرۆڤانەیەی بەرامبەر بەم پەنابەرانە دەکرێ بەپێشچاوی ڕێکخراوی نەتەوەیەگرتوەکان بۆ مافەکانی پەنابەران و یۆنامی و چاودێرانی ناوەندە نیو دەولەتیەکانەوەبەرێوە دەچێت، بێ ئەوەی بەکردەوە بچوکترین بەرپرسیاریتیان لەخۆیان نیشاندا دابێت و بگرە بی دەنگبوون و بە فەرامۆش سپێردراوە.
ئێمە لە فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی سەرباری بە توندی سەرکۆنەکردنی هیرش بردن و ئابلۆقەی سەر کەمپی مەخمور بە بەڵگەیەکی ئاشکرای دەزانین کە پەنابەران کراونەتە وەرەقەیەکی سیاسی بۆ ڕازیکردنی دڵی حکومەتی فاشستی تورکیا وئەجندەکەی.
هەر بۆیە پێویستە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران (UNHCR) هەڵوێستی بەرپرسیارانەی خۆی نیشان بدات و پاراستنی ئەمنیەت و سەلامەتی ئەم پەنابەرانە بگریتە ئەستۆ و سنورێك بۆئەم دەستدریژیانە دابنێت کە دەکرێتە سەر ژیان وئەمنیتی ئەم پەنابەرانە. هەر لەم ڕێگەیەشەوە بانگەواز دەکەین لە تەواوی رێکخراوە جەماوەری و مەدەنی و پیشەیی ومرۆڤدۆستەکان و هەموو ئەو لایەنانە کە خۆیان بەداکۆکیکار لەمافەکانی مرۆڤ ومافەکانی پەنابەران دەزانن ناڕەزایەتی خۆیان بەرامبەر بەم کردەوە نامرۆڤانەی حکومەتی عێراقی نیشان بدەن.
فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی
٢٨/٥/٢٠٢٣
ئێمە لە ڕێگەی یاداشتێکی ناڕەزایەتی کە کۆمەڵەی ئۆتیزم و داون سیندرۆم لە شاری سلێمانی بڵاویکردۆتەوە و وێنەیەکی بەدەست ئێمە گەیشتووە، ئاگاداربووین لەوەی، دوای ئەوەی کە بۆردی کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت لە پارێزگای سلێمانی بڕیاری داوە بە دروستکردنی سەنتەرێکی مۆدێرن و پێشکەوتوو بۆ لەخۆگرتن و ڕاهێنان و شیاندنەوەی کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت، بەڵام بینای ئەم سەنتەرە لە دوای درووستکردنی لەسەر ئەرکی کۆمپانیای قەیوان وەک پڕۆژەیەکی خێرخوازی کە ساڵی (٢٠١٥) دروستکرا لە بەرواری (٧/٧/٢٠١٩) لەلایەن بەڕێوەبەرێتی گشتی پەروەردوە وەرگیراوە، لەجیاتی ئەوەی وەکو بڕیار درابوو بکرێتە سەنتەری ڕاهێنانی خاوەن پێداویستی تایبەت، کەچی بینایەکە کراوە بە قوتابخانەیەکی بنەڕەتی و باخچەی ساوایان بەناوی قوتابخانەی (برەو).
ئێمە لە فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی، لە کاتێکدا پێشوازی لەوە دەکەیەن کە زۆرترین قوتابخانەو باخچەی ساوایان دروستبکرێت و ئەمەش بەکاری حكومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان دەزانین، بەڵام دروستکردنی بینایەك بەمەبەستی ئەوەی بکرێتە سەنتەری راهێنانی خاوەن پێداویستی تایبەت و پاشان گۆڕینی و کردنی بە قوتابخانە و باخچەی ساوایان، بە کارێکی ناڕەوا بە مافی منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت و پابەند نەبوون بە بڕیاری پێشوو دەزانین کە بڕیاربوو بۆ سەنتەری راهێنانی تایبەت بێت… ئەوەش لەکاتێکدایە کە هەموو لایەك دەزانین کە بوونی سەنتەرێك بۆ خاوەن پێداویستیە تایبەتیەکان و منداڵان چەندە گرنگ و پێویستە.
ئێمە لە فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی بوونی سەنتەرێکی خزمەتگوزاری و پزیشکی و فێرکاری و بە ستانداردێکی سەردەمی بۆ منداڵان بەبێ لەبەرچاوگرتنی دۆخی خێزانیان، بە یەکێك لە ئەرکە لەپێشین و گرنگەکانی حکومەت دەزانین و بە هەموو توانامانەوە لە پشتی داواکاریەکانی خێزان و کەسوکار و ڕێکخراوی کۆمەڵەی ئۆتیزم و داون سیندرۆم ڕادەوەستین، لەو ڕوانگەیەشەوە داوا دەکەین ئەو بینایەی کە بۆ ئامانجی خزمەتی ئەو خاوەن پێداویستیانە دروستکراوە بۆیان بگێڕدرێتەوە، یان بەخێرایی جێگایەکی تری شیاو بۆ خزمەتکردن و فێرکردن و سەرگەرمی خاوەن پێداویستی تایبەتی ئۆتیزم و داون سیندرۆم، تەرخان بکرێت.
هاوکات داوا لە تەواوی ئازادیخوازان و ڕێکخراوە جەماوەری و پیشەیی وڕێکخراوەکانی داکۆیکار لەمافی مرۆڤ و کۆمەڵگەی مەدەنی دەکەین کە لەیاداشتی ناڕەزایەتی کۆمەڵەی ئۆتیزم و داون سیندرۆم پشتیوانی بکەن.
دەشتی جەمال
سکرتێری فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی
٢٣/٥/٢٠٢٣
لەناوەندی هەواڵگری فیدراسیۆنەوە:
ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان UNHCR بۆ کاروباری پەنابەران ئاماری پەنابەرانی سوری بڵاو دەکاتەوە
دوای بەشداریکردنی سەرۆکی ڕژێمی سوریا لە لوتکەی عەرەبی سەبارەت بە ئاسایکردنەوەی پەیوەندیەکان لەنێوان ووڵاتانی عەرەبی و ڕژێمی سوریا ریکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران ئەم ئامارانەی بڵاوکردەوە
لە ئامارەکەدا هاتووە
لەسەرەتایی سەرکوتکردنی ناڕەزایەتیەکانی خەڵکی سوریا لەساڵی ٢٠١١ وە
زیاتر لە ( ٥٠٠،٠٠٠ ) پێنچ سەد هەزار هاووڵاتی کوژراون
زیاتر لە ( ١٠٠،٠٠٠ ) سەد هەزار هاووڵاتی ونبون یان بەزۆرە ملێ بێسەرو شوێن کراون
زیاتر لە ( ٥،٥٠٠،٠٠٠ ) پێنج ملیۆن و پێنچ سەد هەزار هاووڵاتی پەنابەری ووڵاتان بوون
زیاتر لە ( ٦،٩٠٠،٠٠٠ )شەش ملیۆن و نۆسەد هەزار هاووڵاتی ئاوارەو دەربەدەری ناوخۆی ووڵات بوون
لەهەمان کاتدا چەندین ڕێکخراوی مافەکانی مرۆڤ هۆشداریاندا لە دژی ئاسایکردنەوەی پەیوەندیەکانییان لەگەڵ ڕژێمی سوریاو دەربازبوونی ئەو ڕژێمە لەو تاوانانەی دژی خەڵکەکەی ئەنجامیداوە
ئامادەکردنی:
هیوا خدر/ ئەندامی فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی لەتورکیا
بەیاننامەی فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی بەبۆنەی یەکی ئایارەوە.
یەکی ئایار کرێکاران لەسەراسەری جیهاندا بە دروشمی ‘ کرێکارانی جیهان یەکگرن!’ ئەو ڕاستیە دووبارە دەکەنەوە کە کرێکاران لەهەر ڕەنگ و ڕەگەز، نەتەوەیەك بن، یەك ناسنامەی چینایەتی و نێونەتەوەیی و یەك بەرژەوەندی و ئامانجی هاوبەش کۆیان دەکاتەوە.
سەرمایەداران لەهەر وڵات و هەر ڕەگەز و نەتەوە و ئاین و نەژادێك بن هاوبەشن لە دوژمنایەتیاندا بەرامبەر بە چینی کرێکارو ئازادی و خۆشگوزەرانی کرێکاران و بەشمەینەتان. ئەم سیستەمە نایەکسانە کە بنەماکەی سیستەمی کۆیلایەتی بەکرێی ئینسانەکانە، بە قەیرانەکانیان جیهانیان کردۆتە دۆزەخ. هەموو گۆشەیەکی ئەم جیهانە کراوەتە مەیدانی ململانێ و جەنگ و ملیتاریزم. ئەو هێزو بلۆکە ئەمپریالیستیانە لەپێناو بەرژوەندیەکانیان و بۆ قەرەبووکردنی ئەزمەی قوڵی ئابوریان کە یەخەگیریان بووە، دۆخێکیان خوڵقاندوە لە گرانی و بێکاری و هەژاری و برسێتی و لێگرتنەوەو بڕینی خزمەتگوزاریەکان و ئاوارەی و دەربەدەری و پەلاماردانی دەستەکەوتەکانی چینی کرێکار و ژیان و چارەنوسی ملیاردەها ئینسانیان لەنێوان ناکۆکی هێزەکانی چینی بۆرژوازی و دەوڵەتانی سەرمایەداری راگرتووە.
دیاردەی پەنابەری و ڕەوی بەکۆمەڵ و ئاوارەیش دەرهاویشتەی ئەو سیستەمەو قەیران و سیاسەتە قێزهونو شهڕو کاولکاریانەن، کە سەرمایەداران و دەوڵەتەکانیان لهپێناو بهرژهوهندی ئابوری و قازانج و سود پەرستیدا، ئهم ئۆردووە گهوره لە ئینسانەکانیان سەرگەردان و ماڵوێران و ئاوارە کردووە. له عێراق و ئهفغانستانەوە تا دەگاتە لیبیاو سوریا تا ئۆکرانیا…تاد، ئاسهوارێکیان له بنەمای کۆمهڵگە و ژیانی مهدهنی نههیشتۆتهوه، کۆمهڵگەیان تا ئهوپهری ڕاده وێران و نابوت کردووه، تیرۆرو کوشتوبڕو دهیان باندی ئینسانکوژی و مافیایی درێژە بە تەمەنی نەنگیان دەدەن. لە ئاکامی ئەوەشدا بە دەیان و سەدان ملیۆن ئینسان رووبەڕوون لەگەڵ برسێتی و گرانی و بێکاری و نائەمنی، ههر بۆیه بەناچاری بەشێکی زۆری هاوڵاتیانی ئهو ناوچانه کە رێگاو دەروازەیەکی شیاو بۆ ئایندەیان شك نابەن، بهکۆمهڵ ڕهو دهکهن و کهشتی مهرگ ههڵدهبژێرن، مەترسی بەخۆیان و ژن و منداڵەکانیان دەدەن تا له دهستی دڕندایهتیهكانی سیستهم و فهرمانڕهوایهتی دهسهڵاتی بۆرژوا ناسیۆنالیستی و ئیسلامی ڕزگاریان بێت. دهسهڵاتێك كه خهڵكیان له سهرهتاییترین مافه سیاسی و مهدهنی و کۆمهڵایهتیهکانیان بێبهشکردوه، داخوازی و داوا ڕهواکانیان ژێر پێناوهو ژیان و ئازادی و داهاتووی خهڵکیان به بارمتهگرتوه. ئەمەش چەند جاری تر ئەوەمان پێ دەڵێت کە ناڕۆشنی و ئەو بێ ئاسۆیەی سەرمایەداری تیکەوتوە بەهۆی نەبونی ڕێگا چارەو بەدیلیان بۆ دەرباز بوون لەو قەیرانە ئابوری و حکومەتیەیی لەگەڵی بەرەوڕوون، بەتایبەتیش بەهۆی ڕێك نەکەوتنیان لەسەر دوبارە دابەشکردنەوەی جیهان و جێخستنی سیستەمە ئەمنی و ئابورییە ناوچەیەکانیان و دیاریکردنی ناوچەکانی نفوزیان، بڕیاریان داوە سەراپای جیهان لەخوێن و کاولکاری و گرانی وهەژاریدا رابگرن.
لەبەرامبەر بەو دۆخە سەخت و مەترسیدارەی کە بۆرژوازی و دەوڵەتەکانیان خوڵقاندویانە، پێویستە ڕێگایهکی کارسازو واقعی بۆ ڕاگرتنی قەیرانی پەنابەری و ئاسەوارەکانی پەیدا بکەین، نابێ ڕێگە بدەین بە سەرمایەداری و حکومەت و دەسەڵاتەکانیان لە وڵاتەکانیان سیاسەتی ئەوپەڕی نائینسانی بەرامبەر پەنابەران پەیڕەوی لێبکەن، لە چەشنی گرتن و راونان و توندکردنەوەی سنورەکان و سیاسەتی دیپۆرت و دورخستنەوەی پەنابەران بۆ دورگەکان و سیاسەتی کەمپسازی و راگرتنیان بۆ ساڵانێکی زۆر لەژێر خێمەو دەواردا لە خراپترین ژیان کە شایستەی ئینسان نەبێت.
ئەم حکومەت و دەوڵەتانە سهرچاوهی ئهو وهزعه پڕ مهینهتهن که ئارامی و ئهمنیهت و ههلومهرجی ژیانکردنیان بۆ خهڵکی ئهو ناوچانه نههێشتۆتهوه و دەیان کۆمەڵگەیان نقومی جهنگ و داگیرکاری و تیرۆریزم و نائهمنی و جۆرهها کارهساتکردوه.
بانگەوازی ئایاری ئەمساڵ بۆ بهشهريهتی شارستانى، خەڵکی ئازادیخوازو ئینساندۆست ئەوەیە کە بۆ بهرگری لەمافەکانی پەنابەران و راگرتنی ئەو تراژیدیا سامناکانهی پەنابەران و خەڵکی لێقەوماو لەگەڵیدا دەرگیرە، ئەوەیە کە درێژە بە خەباتیان بدەن لە پێناو کردنهوهی سنورهکان و گوشارهێنان بۆ حکومهتهکان کە مافی پهنابهریان بدهن و خۆپیشاندان و کهمپهینی جۆراجۆر له وڵاتهکانی ئهوروپا بۆ گۆڕینی یاساکانی ئهوروپا، وەڕێبخەن و لەبهرانبهر به جوڵانهوه راسیستی و نهژاد پهرستیهکان بوەستنەوەو بۆ ئەوەی گیان و حورمەت و ئاسایشی ئینسانەکان پارێزراو بێت، لەوەش زیاتر بۆ ئیمە چینی کرێکارو بەشەرێتی شارستانی و بزووتنهوهی ئازادیخوازی و پێشکەوتنخواز پێویستە ئەو ئاسۆیهمان هەبیت، کە بە دژی تهواوی ئهو ههڵومهرجهی دیاردەی پەنابەری بەرهەمهێناوە بێنه مهیدان، مەسەلەی پەنابەری مەسەلەی ئێمە کرێکارانە، هەربۆیە ڕێگاچارهی گۆڕینی دۆخی ئێستای ئهو کۆمهڵگایانه و لهبهینبردنی زهمینهکان و ئهو هۆکارانهی که پاڵ به خهڵکهوه دهنێت ژیانی پەنابەری هەڵبژێرن لەدۆست و ئازیزانیان دورکەونەوەو ئهو ڕێگا سهخته ههڵبژێرن، لهدهستوردا دابنێین. تا کاتێك که ئهمەمان نهکردبێت، هاتنی پەنابەران بەلێشاو و تراژیدیاو کارهسات و ئەو نههامهتیيانە درێژهى دهبێت. ئهمهش پێویستی بەهاوکاری و هاوسۆزی و هاتنەمەیدانی چینی کرێکاری پێشڕهوە بۆ بەهاناوە چوونی پەنابەران و بەڕەسمیت ناسینی مافی پەنابەری و مامەڵەکردنیان وەك ئینسان و رێزگرتن لە حورمەتی ئینسانی و مافی هاوڵاتی یەکسان. دەبا هەموان پێکەوە بەدەنگی بەرز دژ بەجەنگ و میلیتاریزم و دەخالەتی ئەم دەوڵەتانە رابوەستین و بەرگری لە بەرژەوەندی چینایەتیامان بکەین، بۆ بەدیهێنانی ئازادی و یهکسانی و ئاسودهیی کۆمهڵگای ئینسانی…
پەنابەران بەشێکن لەچینی کرێکارو بەرگریکردن لێیان ئەرکی ئێمەیە.
بژی یەکی ئایار رۆژی هاوپشتی نێونەتەوەیی چینی کرێکار
٢٤/٤/٢٠٢٣
قسەکانی جۆن ماکدۆنێل، ئەندامی پەرلەمانی بەریتانیا لە پارتی کرێکارانی بەریتانیا و سەرۆکی “کۆمیتەی هاوپشتی لەگەڵ بزووتنەوەی کرێکاری ئێران” لە ٨ی مارس، ڕۆژی جیهانی ژنان، لە بەردەم باڵوێزخانەی ڕژێمی ئێران لە لەندەن.
هەرچەندە کەش و هەوای ئەمڕۆ سارد و باراناوییە، بەڵام ئەمە دووهەمین پیکێتی ناڕەزایەتی کۆمیتەی هاوپشتی لەگەڵ بزووتنەوەی کرێکاری لە ئێرانە. چەند مانگێک دوای پێکهێنانی ئەم کۆمیتە، چەند سەندیکایەکی کرێکاری و ژمارەیەکی زۆر لە نوێنەرانی پارتی کرێکاران پشتیوانیمان دەکەن. هۆکاری پێکهێنانی ئەم کومیتەیە بۆ ئەوە بوو کە ڕژێمی ئێران بزانێت کە هاودەنگییەکی جەماوەری لەگەڵ ڕاپەڕینی شۆڕشگێڕانە و شۆڕشی خەڵکی ئێران هەیە.
ئێمە ڕایدەگەیەنین کە زیندانیکردن، ئەشکەنجەدان، کوشتن و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ خەڵکی ئێران قبوڵکراو نییە. ئێمە لەبیرمان نەچووە و لەبیرمان ناچێت ئەم (دەسەڵاتە) چ جۆرە ڕەفتارێکی بەسەر کەسانی لە جۆری ئێمەدا سەپاندووە و چ جۆرە ئازار و مەینەتییەکی بەسەردا سەپاندوون. چارەسەری (ئەم دۆخە) لە دەستی خەڵکی ئێراندایە. ڕاپەڕینی خەڵک لە شەقامەکان بەردەوامە و فراوانتر بووە. ژنان و کرێکاران پێکەوە خەبات دەکەن بۆ بەدەستهێنانی ئازادی.
ئەمڕۆ ٨ی مارس ڕۆژی جیهانی ژنانە. ئێمە وڵاتێکی نوێمان لە (ئێران) دەوێت کە دان بە یەکسانی نیوەکەی تری خۆیدا بنێت. پەیامی ئێمە سادەیە کە سەرهەڵدانی شۆڕشگێڕانە و شۆڕشی ئێستای ئێران لە جیهاندا بەرەوڕووی هاوپشتی نێودەوڵەتییە. ئێمە دڵنیای دەکەینەوە کە هەر پشتیوانی و هاودەنگییەک کە لە تواناماندا بێت پێشکەشی دەکەین.
یەکێک لە داواکارییەکانمان داخستنی باڵوێزخانەی ڕژێمە لە لەندەن. ڕژێمی ئێران مافی ئەوەی نییە لێرە بێت. مافی ئەوەی نییە لەم وڵاتە دێموکراتیکەدا بێت. باڵوێزخانەی ڕژێم یارمەتی یاسا نێودەوڵەتییەکان لە وڵاتەکەمان نادات. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش دەمانەوێت دابخرێت. هەروەها جەخت لەوە دەکەینەوە کە وردبینی لە سەرجەم سەرانی ڕژێم و لایەنگرانی دەکەین. بەبێ لێپرسینەوە ناتوانن درێژە بە کارەکانیان بدەن. ئێمە یەک بە یەک سزایان دەدەین. ئێمە دڵنیای دەکەینەوە کە لێپرسینەوەیان لەگەڵ دەکەین لەسەر ئەو کارانەی کە دەبنە هۆی ئازار و ناخۆشی بۆ خەڵک لە ئێران. پەیامی من هاودەنگییە لە ڕۆژی جیهانی ژنان لەگەڵ ژنانی ئێرانی کە بناغەکانی شۆڕشیان داناوە.
بزوێنەری ڕاماڵینی دەسەلاتی سەرمایە!
٨ی مارس، رۆژی جیهانیی ژنان، رۆژی خەبات و تێکوشانە بەدژی نایەکسانی وجیاکاری وستەمکێشی ژنان. ڕۆژی وەستانەوەیە دژ بە بیروباوەڕ و نەریت و کەلتور و دەسەڵات و یاسای چینی دەسەڵاتدار. دەسەڵاتێک کە بۆ پاراستن و ڕاگرتنی پایەکانی خۆی بەسەر کۆمەڵگادا، ژنانی لە جێگاورێگایەکی کۆمەڵایەتی خوارترو لە ژێردەستەیی وپێشێلی ماف و ئازادیە فەردی ومەدەنیەکاندا ڕاگرتوە.
ئەمرۆلە کاتێکدا ژنان نمایشی ناڕەزایەتی خۆیان دژ بە ستەمکێشی وجیاکاری بەرز ڕادەگرن کە جیهان لە نێوکاریگەری جەنگ وگرانی وبێکاری وبرسێتی و ئاوارەیی هێزە ئیمپریالیستەکاندا قەراریان گرتووەو کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیان لە نێو دەورەیەکی تازە لەگێژاو و بنبەست و بێ ئاسۆی و قەیرانی کوشندەدا گیرکردووە. رۆژ بەرۆژ لێکەوتەکانی قەیرانی ئابووری سەرمایەداری و جەنگ لە ئۆکرانیا کاریگەری زۆری لەسەر ژیان و گوزەران وماف و ئازادیەکان داناوە و لەو نێوەشدا ژنان قوربانی سەرەکی ئەم دۆخەن و لەگەڵ ئەوەشدا سەرهەڵدانی ناڕەزایەتیەکان دژ بە گرانی و سیاسەتی و سك هەڵگوشین وبێکارسازی، تەوژمێکی نۆیی بەخۆیداوە دژ بەسیستەمی زاڵمانەی سەرمایەداری . لەڕیزی پێشەوەدا هاتنە مەیدانی بزووتنەوەی شۆرشگێڕانەی ژنان و لاوان و کرێکاران بە پێشرەوی و ڕۆڵی بەرجەستەی ژنان لەژێر دروشمی “ژن، ژیان، ئازادی “دا دژ بە حیجاب، بۆ ئازادی و یەکسانی ،کۆماری ئیسلامی خستۆتە بەردەم گورزێکی گەورەوە. بەدڵنیایەوە سەرکەوتنی ڕاپەڕینی خەڵکی ئێران و ژنان لەم شۆرشەدا کاریگەری راستەخۆی دەبێت لەسەر هەلومەرجی عێراق و کوردستان و ناوچەکە جیهان و خەباتی ژنان بۆ بەدەستهێنانی مافەکانیان و دژ بە ئیسلامی سیاسی و دەسەڵاتی چەوسێنەری سەرمایە.
ترس لە نەسیمی شۆرشی ژنان لە ئێراندا هەر زوو سەلەفیەکان وڕەوتە ئیسلامیەکانی لەکوردستان بە پشتبەستن بە ئەحزابی دەسەڵاتدار لەکوردستان هەراسانکردووەو کەوتنە هەڕەشە و پەلاماردانی ماف و ئازادیە مەدەنی وفەردییەکانی ژنان. لەپاڵ سوکایەتی و بێرێزی بەژیانی ژنان وکۆمەڵگەی مەدەنی کوردستان ، دەرکردنی فتوا و هەڕەشەکردن لە هەڵسوڕاوانی ژنان. هەربۆیە پشتیوانی و ڕاوەستان لە پاڵ ڕەوتی شۆرشگێڕانەی ژنان و لاوان وکرێکارانی ئێران هەنگاوێکی گرنگە لەڕاستای تەکاندان و بردنە پێشەوەی بەرەی پیشکەتووخواز و بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان بەرەو کۆمەڵگایەکی ئازاد و یەکسان خۆشگوزەران. کۆمەڵگایەك کە سەرجەم ماف و ئازادییەکانی ژنان دەستبەربکات و دین لە دەوڵەت و یاسا جیابکاتەوە، وە قانون وسیستەمێك بهێنێنتە پێشەوە کە لە ڕوانگەی یەکسانی هەمەلایەنەی ژنان و پیاوانەوە داڕێژراوبێت . لە گەڵ ئەوەشدا مافەکانی ژنان لە هاوسەرگیری و جیابوونەوە ، پەیوەندی مناڵ و میرات و سزا تیادا جێگرکرابێت. سنوریك بۆ ئەوسوکایهتیکردنانە بهژنان دابنرێت وزمانی سوکایهتی کردن به ژنان بهیاسا قهدهغه بکات. وە کۆتایی بهێنێت بەم ژینگە دژی ژن بوونەی کە دەسەڵاتداران لە ناوخۆی کوردستاندا گواستویانەتەوە بۆ دەرەوەی ووڵاتیش کە هۆکاری دەیان تراژیدیای ناخهەژێنە لەنێو ڕەوەندی کوردی لە توندوتیژی خێزانی و فەرهەنگی پیاوسالاری لەپاڵ یاسا دژە پهنابهرییهکانی ووڵاتی بهریتانیا و ئهوروپا لێکەتۆتەوە.
فیدراسیۆنی سهراسهری پهنابهرانی عێراقی له ڕۆژی 8مارس رۆژی جیهانی ژنان سەرباری پشتیوانی خۆی بۆ ڕاپەڕینی ژنان و لاوان و کرێکارانی ئێران بانگهوازی سهرجهم ژنان وپیاوانی ئازادیخواز و یهکسانیخواز و ڕێکخراوهکانی داکۆیکار لە مافهکانی ژنان وپهنابهران دهکات لە پێناو سەرکەوتنی ئەو جوڵانەوە مەزنەدا لە ئێران دهنگی ناڕهزایهتیان یهك بخهن.
بژی ٨مارس رۆژی جیهانی ژنان
سەرکەوێت جوڵانەوەی شۆرشگێڕانەی ژنان لە ئێران
فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی
٧/٣/٢٠٢٣
